Ga direct naar de inhoud Ga direct naar de filters Ga direct naar de footer

BAC 2023-13417

Advies van de Bezwaarschriftenadviescommissie hersteloperatie toeslagen

Aan: Belastingdienst/Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (hierna: UHT)

Betreft: het bezwaarschrift van belanghebbende

Primair besluit: 22 maart 2023 (UHT-DCHA; UHT-O OGS B)

Hoorzitting: n.v.t.

Overdracht advies aan UHT: 9 juli 2026

Samenvatting

De Bezwaarschriftenadviescommissie (hierna: de Commissie) adviseert UHT om het bezwaar gedeeltelijk gegrond te verklaren, aan belanghebbende alsnog een compensatie toe te kennen voor toeslagjaar 2008 op grond van vooringenomenheid, alsmede een proceskostenvergoeding.

Onderwerp van advies

De door gemachtigde namens belanghebbende ingediende bezwaarschriften zijn gericht tegen de door UHT genomen definitieve beschikkingen compensatie kinderopvangtoeslag.

Aan belanghebbende is met toepassing van de Wet hersteloperatie toeslagen (hierna: Wht) O/GS-tegemoetkoming toegekend voor een bedrag van €4.478,- voor de jaren 2008 en 2009. Dit bedrag is op grond van de Catshuisregeling aangevuld tot een bedrag van €30.000,-.

Procesverloop

  • Belanghebbende heeft op 5 februari 2021 verzocht om een herbeoordeling van de kinderopvangtoeslag voor de jaren 2008, 2009, 2010 en 2012 (hierna: KOT). UHT heeft de jaren 2008 en 2009 herbeoordeeld.
  • De Commissie van Wijzen (hierna: CvW) heeft haar beoordeling van het verzoek van belanghebbende op 20 februari 2023 aan UHT toegestuurd. De CvW heeft geadviseerd dat gedurende de jaren 2008 en 2009 geen sprake is geweest van institutionele vooringenomenheid of bijzondere omstandigheden.
  • UHT heeft bij het bestreden besluit van 22 maart 2023 aan belanghebbende een O/GS-tegemoetkoming toegekend voor een bedrag van €4.478,-. Dit bedrag is op grond van de Catshuisregeling aangevuld tot €30.000,-.
  • Gemachtigde heeft bij brief van 2 mei 2023, ingekomen op dezelfde dag, tegen deze besluiten bezwaarschriften ingediend.
  • Gemachtigde heeft bij brief van 29 februari 2024, de bezwaarschriften aangevuld.
  • UHT heeft op 15 juli 2025 schriftelijk gereageerd op de bezwaarschriften
  • Gemachtigde heeft op 17 februari 2026 gemeld dat belanghebbende ervan afziet te worden gehoord op de bezwaarschriften. De Commissie ziet daarom op grond van artikel 7:3 onder c van de Algemene wet bestuursrecht af van het horen van belanghebbende.
  • Gemachtigde heeft op 12 april 2026 namens belanghebbende een aanvulling op de bezwaarschriften ingediend.
  • De Commissie heeft op 13 april 2026 aan partijen meegedeeld dat zij zich voldoende geïnformeerd acht om tot een advies te komen.
  • Dit advies wordt uitgebracht door de voorzitter en twee commissieleden.

Ontvankelijkheid

Niet in geschil is dat de bezwaarschriften ontvankelijk zijn.

Overwegingen ten aanzien van de bezwaren en het bestreden besluit

De Commissie ziet zich gesteld voor de vraag of UHT de toegekende O/GStegemoetkoming voor de jaren 2008 en 2009 op de juiste wijze heeft berekend.

Herbeoordeelde jaren
UHT heeft de jaren 2008 en 2009 herbeoordeeld. In het informatie- en beoordelingsformulier (p. 22 van het dossier) vermeldt UHT dat belanghebbende KOT heeft aangevraagd voor de jaren 2008, 2009, 2010 en 2012. De toeslagjaren 2010 en 2012 zijn volgens UHT beoordeeld op naam van de partner van belanghebbende. De Commissie heeft kennisgenomen van de mededeling van UHT dat ook het toeslagjaar 2011 zal worden herbeoordeeld (p. 24 van het dossier). De Commissie houdt onderstaande bezwaarprocedure niet aan.
De Commissie geeft UHT in overweging om belanghebbende te informeren door een schriftelijke vooraankondiging (voorafgaande aan het besluit op bezwaar) over de uitkomst van de herbeoordeling, en daarop een reactie van belanghebbende te vragen.

Persoonlijk dossier
Belanghebbende stelt dat zij onvoldoende beschikt over de onderliggende dossierstukken zodat zij geen goed beeld heeft van wat is beoordeeld en zij haar inhoudelijke bezwaren niet volledig voor kan leggen. Zij verzoekt daarom om haar persoonlijk dossier. De Commissie stelt vast dat de beschouwing en de stukken die daaraan ten grondslag liggen, aan belanghebbende zijn toegezonden. Belanghebbende heeft geen duidelijke aanknopingspunten gegeven waarom het persoonlijk dossier in dit geval moeten worden afgewacht. De enkele mogelijkheid dat - bij onbekendheid van de stukken uit het persoonlijk dossier - nog relevante informatie ontbreekt, is niet voldoende.

De Commissie adviseert UHT daarom te beslissen dat deze bezwaargrond geen doel treft.

Discriminatie
De Commissie overweegt dat zij in het kader van de hersteloperatie toeslagen niet de bevoegdheid heeft om te beoordelen of in het geval van een belanghebbende sprake is geweest van discriminatie.

FSV-lijst
De Commissie constateert dat in het bezwaardossier (productie 180552740, p.36 van het dossier) staat vermeld dat belanghebbende niet voorkomt op de FSV-lijst. De Commissie adviseert UHT om aan belanghebbende alsnog een schermafdruk van de haar ter beschikking staande informatie te verstrekken tezamen met de beslissing op bezwaar.

O/GS-stukken
Gemachtigde verzoekt in het aanvullend bezwaarschrift om alle O/GS-stukken.
Zij acht deze stukken van groot belang om een volledige beoordeling te kunnen maken. Belanghebbende wordt in haar procesbelang geschaad doordat zij niet over de O/GSstukken beschikt.

De Commissie is van opvatting dat belanghebbende recht heeft op de stukken die van belang zijn voor de O/GS-beoordeling. De Commissie wijst in dit verband op de motie van het lid Ergin die op 10 maart 2026 is aangenomen (Tweede Kamer, vergaderjaar 2025-2026, 36 708, nr. 68) en waarin de Kamer heeft uitgesproken dat UHT standaard en actief inzage geeft in alle stukken die ten grondslag liggen aan de O/GS kwalificatie. Als de beoordeling van UHT (mede) rust op de vaststelling dat geen informatie beschikbaar is over belanghebbende in een geraadpleegde gegevensbron, dan moet UHT die vaststelling onderbouwen met bijvoorbeeld een schermafbeelding van de resultaten en geraadpleegde systemen. Volledigheidshalve verwijst de Commissie ook naar de uitspraak van de rechtbank Rotterdam van 6 februari 2026, ECLI:NL:RBROT:2026:1545. Derhalve adviseert de Commissie aan UHT om voorafgaand aan het besluit op bezwaar, met inachtneming van bovenstaande, inzage te geven in alle stukken die van belang zijn voor de O/GS-kwalificatie en om belanghebbende de gelegenheid te geven hierop te reageren, eveneens voorafgaand aan het besluit op bezwaar.

Artikel 19 Awir; onderzoeksplicht vooraf
Belanghebbende stelt dat Belastingdienst/Toeslagen (hierna: B/T) in strijd met het toen geldende artikel 19 van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Awir) niet (tijdig) definitief heeft beslist over het recht op KOT in de betreffende toeslagjaren. Verder betoogt belanghebbende, onder verwijzing naar de Memorie van Toelichting ten aanzien van artikel 16 Awir, dat B/T een onderzoeksplicht vooraf had, op basis van tastbare gegevens, of aanspraak bestond op KOT voordat een voorschot KOT werd toegekend. Het niet voldoen aan deze onderzoeksplicht komt voor rekening van B/T; terugvordering mag dan niet meer.

De Commissie is van opvatting dat het niet vaststellen van definitieve beschikkingen binnen de termijn van artikel 19 van de Awir op zichzelf, zonder andere bijkomende factoren, geen aanleiding is om vooringenomen handelen aan te nemen. Voor zover moet worden uitgegaan van een onderzoeksplicht voor B/T zoals door belanghebbende is betoogd, geldt hiervoor naar opvatting van de Commissie hetzelfde.

Gevolgen van de termijnoverschrijding door UHT
Belanghebbende heeft de Commissie verzocht om advies uit te brengen over de aan UHT op te leggen maatregelen vanwege de termijnoverschrijding bij het nemen van een beslissing op het bezwaar.

Het gevolg van een termijnoverschrijding is dat belanghebbende mogelijk recht heeft op een dwangsom.

Hiertoe kan belanghebbende UHT in gebreke stellen en zo nodig in beroep gaan bij de bestuursrechter. De Commissie heeft geen bevoegdheid hierover een advies uit te brengen, omdat dit valt buiten het kader van haar bevoegdheden als bedoeld in artikel 3 van de Instellingsregeling Bezwaarschriftenadviescommissie hersteloperatie toeslagen.

Algemene beginselen van behoorlijk bestuur
Met de in bezwaar ingediende beschouwing en de overgelegde stukken, is (thans) geen sprake van strijd met het motiverings- en het zorgvuldigheidsbeginsel.
De vraag of die strijd er wel was ten tijde van het bestreden besluit kan onbeantwoord blijven, nu één en ander niet leidt tot het herroepen ervan.
De Commissie adviseert UHT om het bezwaar op dit onderdeel ongegrond te verklaren.

Code ‘HOTHOR’
Belanghebbende voert aan dat in het RKT-bestand staat dat zij in het HOTHOR (hoge toeslag, hoge risico) systeem is opgenomen, maar daarvan nooit in kennis is gesteld. Voorts verwijst belanghebbende met een link naar een publicatie van het College voor de Rechten van de Mens. Uit onderzoek zou blijken dat mensen van buitenlandse komaf aanzienlijk vaker werden geselecteerd voor een HOTHOR signalering dan personen met een Nederlandse achtergrond.
Volgens belanghebbende is zij daarom gediscrimineerd. Als dat volgens B/T niet zo is, dan is het aan UHT om dit aan te tonen.

In het geval van belanghebbende is een aantal keren - zo blijkt uit het bezwaar-dossier de signalering HOTHOR - hoge toeslag/hoog risico - afgegeven.
Jaarlijks worden door B/T aanvragen voor KOT behandeld die een HOTHOR-signalering (Hoge Toekenning, Hoog Risico) hebben. HOTHOR wordt gesignaleerd wanneer op basis van een aanvraag of wijziging van KOT een toeslagbedrag wordt berekend dat boven het normbedrag van € 20.000 uitkomt. In dat geval komt een automatische melding in het systeem. Er wordt dan een handmatige controle uitgevoerd om te beoordelen of de aanvraag of wijziging juist is gedaan.
Deze risico inventarisatie wordt volledig automatisch toegepast bij iedere burger in het geval van overschrijding van het normbedrag van € 20.000 en is een vorm van regulier toezicht. Een uitvraag of controle als gevolg van een door B/T gegeven signalering HOTHOR dwingt weliswaar tot waakzaamheid bij de beantwoording van de vraag of sprake is geweest van institutionele vooringenomenheid, maar levert daar op zichzelf niet het bevestigende antwoord voor op. Aanwijzingen dat in het geval van belanghebbende op grond van deze signalering institutioneel vooringenomen is gehandeld heeft de Commissie niet gevonden.

De Commissie adviseert het bezwaar op dit onderdeel ongegrond te verklaren.

Verrekeningen
Belanghebbende stelt dat zij in aanmerking komt voor een compensatie van de schade die zij heeft geleden als gevolg van de verrekeningen van de terugvorderingen met de nadien toegekende toeslagen (waaronder de toegekende KOT). De nu voorliggende procedure heeft echter betrekking op de toekenning van de standaard vergoedingen en niet op de vergoeding van de werkelijke schade.
Als belanghebbende van mening is dat haar aanvullende compensatie voor de werkelijke schade als gevolg van verrekeningen toekomt, kan zij een verzoek indienen voor vergoeding van de werkelijke schade. Gelet hierop adviseert de Commissie dit onderdeel van het bezwaar ongegrond te verklaren.

Werkelijk geleden schade
Belanghebbende heeft aangevoerd dat zij meer schade heeft geleden dan aan haar is vergoed. De Commissie overweegt dat deze bezwaarschriftprocedure alleen betrekking heeft op de toekenning van de standaardvergoedingen (de zogeheten forfaitaire bedragen) en niet op de vergoeding van de werkelijke schade. Voor het vragen van aanvullende vergoeding van werkelijke schade kan gebruik gemaakt worden van de mogelijkheden vermeld in www.schadeherstel.toeslagen.nl.

Informatie uit de KOI-viewer
Belanghebbende stelt dat B/T voor het vaststellen van de KOT niet blindelings op de KOI-viewer mag vertrouwen, omdat kinderopvanginstellingen niet verplicht zijn om gegevens in de viewer in te vullen. De Commissie gaat uit van de stelregel dat B/T en UHT mogen uitgaan van de informatie die is opgenomen in de KOI-viewer, tenzij er contra-indicaties zijn die twijfel zaaien aan de juistheid van die informatie.

Belanghebbende heeft geen informatie naar voren gebracht die voormelde twijfel teweeg brengt.

De Commissie adviseert UHT dit bezwaaronderdeel ongegrond te verklaren.

Registratie KOI
Belanghebbende heeft aangevoerd dat gebreken in de registratie van een kinderopvanginstelling (hierna: KOI) belanghebbende niet behoren te worden tegengeworpen. De Commissie is van oordeel dat in het geval van belanghebbende niet is gebleken van gebreken in de registratie van de KOI waarvan belanghebbende gebruik heeft gemaakt. De Commissie adviseert UHT dit onderdeel van het bezwaar ongegrond te verklaren.

Omissies / niet toegekende KOT
Volgens belanghebbende dient UHT de juistheid van de hoogte van de KOT, zoals indertijd definitief vastgesteld, te beoordelen. De Commissie overweegt dat de Wht is bedoeld voor herstel van vooringenomen handelen, van hardheid en/of van een onterechte kwalificatie O/GS. De Wht ziet niet op de herziening van in het verleden genomen definitieve KOT beschikkingen. Een beoordeling daarvan valt buiten de reikwijdte van de Wht en daarmee buiten het taakpakket van UHT.

De Commissie adviseert UHT daarom om dit onderdeel van het bezwaar ongegrond te verklaren.

Datakluis
Belanghebbende verzoekt om alle stukken uit de datakluis, waarover in de brief van de Staatssecretarissen van 15 april 2026 aan de Tweede Kamer informatie is verstrekt (brief van 15 april 2026, kenmerk 2026-0000132235 van staatssecretarissen van Financiën en Herstel Toeslagen Eerenberg en Palmen), in het geding te brengen die haar direct of indirect raken.

De Commissie staat thans geen informatie ter beschikking over de inhoud van genoemde datakluis.

In deze zaak heeft UHT een dossier overgelegd waarin de gegevens over de beoordeelde jaren zijn opgenomen die zijn betrokken bij de besluitvorming.
De beschouwing van UHT in bezwaar en de stukken die daaraan ten grondslag liggen, zijn aan belanghebbende toegezonden. Gelet op de thans voorhanden gegevens mag ervan worden uitgegaan dat UHT informatie uit de inmiddels bekend geworden datakluis niet tot haar beschikking had bij het voorbereiden en nemen van het bestreden besluit en dus behoort de inhoud van die kluis niet tot de op deze zaak betrekking hebbende stukken. Dit betekent dat de Commissie kan adviseren zonder kennis te nemen van de kluisgegevens.

De Commissie adviseert UHT daarom om dit onderdeel van het bezwaar ongegrond te verklaren.

Beoordeling per jaar
Belanghebbende vindt het opmerkelijk dat voor sommige jaren vooringenomen handelen wordt aangenomen, en voor andere jaren weer niet. Compensatie op grond van een dergelijke selectie in jaren op basis van neerwaartse correcties of nihilstellingen, doet geen recht aan de situatie van gedupeerde ouders.

De Commissie stelt voorop dat de aan belanghebbende toegekende tegemoetkomingen niet zijn gebaseerd op vooringenomen handelen van de B/T, maar op de aanwezigheid van een O/GS-kwalificatie in de betreffende jaren.

Los daarvan wijst de Commissie op de wetsgeschiedenis van de Wht. In de Memorie van Toelichting wordt het door belanghebbende aan de orde gestelde punt expliciet besproken: “Bij integrale beoordeling wordt vastgesteld wat er is misgegaan met de kinderopvangtoeslag bij een gedupeerde ouder en wordt per berekeningsjaar het herstelbedrag vastgesteld dat op grond van een herstelmaatregel als bedoeld in artikel 2.7 van dit wetsvoorstel wordt toegekend.” (Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 151, nr. 3, p. 19). De Commissie leidt hieruit af dat het kennelijk niet de bedoeling van de wetgever is geweest om een vaststelling van gedupeerd zijn van een toeslagouder in enig jaar automatisch door te trekken naar andere jaren. Volgens de Commissie zal daarom per jaar opnieuw moeten worden vastgesteld of sprake is geweest van vooringenomen handelen dan wel hardheid. De – niet nader met feiten of omstandigheden onderbouwde – stelling dat van vooringenomenheid sprake moet zijn geweest in andere toeslagjaren als eenmaal sprake is geweest van vooringenomen handelen door B/T of van bijzondere omstandigheden acht de Commissie daarom in zijn algemeenheid onjuist.

Het vorenstaande acht de Commissie overeenkomstig van toepassing op de tegemoetkoming O/GS.

De Commissie adviseert UHT dit onderdeel van het bezwaar ongegrond te verklaren.

Toeslagjaar 2008
B/T heeft de KOT over het toeslagjaar 2008 op 25 maart 2010 op nihil gesteld zonder voorafgaande uitvraag bij belanghebbende. UHT stelt dat B/T daartoe gerechtigd was op grond van de door belanghebbende aangekruiste passage in een door haar ingezonden, op 10 juli 2009 ondertekend, antwoordformulier. Daarin staat dat de ouder in het betreffende jaar geen gebruik heeft gemaakt van kinderopvang.

Belanghebbende voert hiertegen aan dat in de KOI-viewer staat vermeld dat zij van 1 februari 2008 tot en met 15 april 2008 gebruik heeft gemaakt van kinderopvang.

De Commissie begrijpt het door belanghebbende aangevoerde aldus, dat zij stelt dat B/T, gegeven de informatie in de KOI-viewer, niet zonder meer mocht afgaan op de aangekruiste passage in het antwoordformulier maar bij belanghebbende uitvraag had moeten doen. Door dit na te laten, handelde B/T vooringenomen jegens belanghebbende.

De Commissie is van opvatting dat B/T onder de gegeven omstandigheden, waarover hierna meer, niet zonder uitvraag bij belanghebbende tot nihilstelling mocht overgaan. De Commissie neemt, naast het door belanghebbende aangevoerde als bovenstaand, in aanmerking dat belanghebbende bij het voorgedrukte antwoordformulier nog een handgeschreven briefje heeft gevoegd. Daarin schrijft zij dat zij in 2008 voor de opvang van haar kind geen gebruik heeft gemaakt van de - kennelijk in de aanvraag van KOT opgegeven - kinderopvanginstelling. Zij heeft in dat jaar haar zoon tijdens haar werkzaamheden ondergebracht bij zijn oma, haar schoonmoeder. De door haar maandelijks ontvangen KOT heeft zij voor die opvang gebruikt en zij verzoekt hiermee rekening te willen houden bij de definitieve vaststelling van de KOT. Er werd dus door belanghebbende met het antwoordformulier niet zonder voorbehoud meegedeeld dat zij in 2008 geen gebruik had gemaakt van kinderopvang.

Voorts neemt de Commissie in aanmerking dat ten tijde van de door B/T gegeven nihilbeschikking, op 25 mei 2010, de informatie uit de KOI-viewer ter beschikking stond waaruit volgt dat belanghebbende kinderopvang had afgenomen van
1 februari 2008 tot en met 15 april 2008.

De via een briefje geclausuleerde mededeling dat in 2008 geen kinderopvang werd afgenomen, in samenhang met de via de KOI-viewer ter beschikking staande informatie over door belanghebbende in 2008 afgenomen kinderopvang, had voor B/T aanleiding moeten zijn om informatie uit te vragen bij belanghebbende.
Door dit niet te doen, maar rauwelijks de KOT op nihil te stellen, heeft B/T jegens belanghebbende vooringenomen gehandeld. Gegeven de informatie uit de KOI-viewer doet zich niet het geval voor dat evident geen recht op KOT bestond.
Een en ander leidt de Commissie tot het advies dat belanghebbende voor het jaar 2008 dient te worden gecompenseerd wegens vooringenomenheid.

Toeslagjaar 2009
Ten aanzien van toeslagjaar 2009 betoogt belanghebbende dat B/T de KOT nihil heeft beschikt op basis van non-respons. In de tijdlijn staat dat er sprake is van een herhaald verzoek om informatie, terwijl er maar één brief gedateerd 24 december 2010 aanwezig is.

De Commissie stelt vast dat tussen partijen niet in geschil is dat voor 2009 sprake is geweest van vooringenomen handelen, omdat de KOT ambtshalve is stopgezet en de daaraan ten grondslag liggende vraagbrieven niet in de systemen van de B/T zijn teruggevonden, zodat niet kan worden vastgesteld of belanghebbende in de gelegenheid is geweest om haar belangen bij de besluitvorming aan de orde te stellen. Ingevolge artikel 2.1 lid 2 Wht wordt compensatie echter niet toegekend indien de schade is te wijten aan ernstige onregelmatigheden die de aanvrager zijn toe te rekenen. Dat doet zich onder meer voor als belanghebbende evident geen recht op KOT had. De bewijslast daarvoor ligt bij UHT .

In de KOI-viewer ontbreken gegevens over in 2009 afgenomen kinderopvang.
De Commissie beziet dit gegeven in samenhang met het ontbreken van enige andere objectieve aanwijzing waaruit volgt dat in 2009 kinderopvang is afgenomen.

Belanghebbende heeft ook geen bezwaar gemaakt tegen de nihil beschikking. Gelet op deze omstandigheden, in onderling verband en samenhang bezien,
heeft UHT naar het oordeel van de Commissie aannemelijk gemaakt dat belanghebbende evident geen recht had op KOT over het toeslagjaar 2009. Hiervoor heeft de Commissie al de opvatting te kennen gegeven dat de compensatieverplichting uit hoofde van de Wht per jaar dient te worden beoordeeld. Die opvatting brengt mee dat de vooringenomenheid, waartoe de Commissie concludeert voor het jaar 2008, niet doorwerkt naar het jaar 2009.

Overige bezwaren
De Commissie is wat betreft de overige onderdelen van het bezwaar van oordeel dat deze, op zichzelf bezien noch in onderling verband gelezen, tot het door belanghebbende gewenste resultaat kunnen leiden.

Proceskosten
Het bezwaar is naar opvatting van de Commissie gegrond. Er is aanleiding voor herroeping van het bij bezwaar bestreden besluit. De Commissie ziet, gelet op het bepaalde in artikel 7:15 lid 2 Awb, aanleiding om UHT te adviseren een proceskostenvergoeding toe te kennen van één procespunt (zonder hoorzitting) met wegingsfactor twee voor het hoogste tarief.

Conclusie

Samengevat adviseert de Commissie om het bezwaar gedeeltelijk gegrond te verklaren en om:

  • aan belanghebbende alsnog een compensatie toe te kennen voor toeslagjaar 2008 op grond van vooringenomenheid;
  • een vergoeding van de proceskosten voor de onderhavige bezwaarprocedure toe te kennen van één procespunt (zonder hoorzitting) met wegingsfactor twee voor het hoogste tarief.

[handtekening]

Secretaris

[handtekening]

Fungerend voorzitter